Facebook

Historia

Zarys historii Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionu „Zośka”

 

Sprawy i problemy związane z kwaterą cmentarną batalionu „Zośka” AK były omawiane początkowo w czasie kilku spotkań w mieszkaniu Anny Zawadzkiej, z udziałem Danuty Bytnar-Dziekańskiej, Marii Dawidowskiej-Strzembosz, Władysława Findeisena, Bogdana Juliusza Deczkowskiego, Kazimierza Łodzińskiego i Stanisława Sieradzkiego.

 

W efekcie tych spotkań i dyskusji z inicjatywy prof. Władysława Findeisena powołano siedemnastoosobowy Komitet Założycielski, w skład którego weszli: Stanisław Broniewski, Bogdan Celiński, Bogdan Juliusz Deczkowski, Danuta Bytnar-Dziekańska, Władysław Findeisen, Roman Grzybowski, Michał Gutt, Kazimierz Łodziński, Stefan Mirowski, Wiesław Paluszyński, Ewa Rondio, Ewa Rzetelska-Feleszko, Stanisław Sieradzki, Maria Dawidowska-Strzembosz, Anna Szumiec-Mitera, Włodzimierz Trojan i Anna Zawadzka.

 

Na zebraniu Komitetu Założycielskiego 11 kwietnia 1988 r., któremu przewodniczył prof. Władysław Findeisen, przedyskutowano i zaakceptowano projekt „Statutu Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionu »Zośka«” oraz upoważniono przewodniczącego zebrania do wystąpienia o zarejestrowanie Komitetu.

 

Na zebraniu Komitetu Założycielskiego 11 kwietnia 1988 r., któremu przewodniczył prof. Władysław Findeisen, przedyskutowano i zaakceptowano projekt „Statutu Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionu »Zośka«”.

„Społeczny Komitet Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionu »Zośka«”, jako stowarzyszenie zarejestrowane, rozpoczął działanie w lipcu 1988 r.

 

Za główne cele statutowe Komitetu uznano:

■ opiekę nad grobami poległych żołnierzy „Zośki”,

■ upamiętnienie miejsc związanych z walkami batalionu,

■ poszerzenie wiedzy i utrwalenie pamięci o czynach batalionu oraz jego historii.

 

Zarząd Komitetu w pierwszej kadencji (1988-1993) tworzyli: Władysław Findeisen (przewodniczący), Bogdan Juliusz Deczkowski (wiceprzewodniczący), Danuta Bytnar-Dziekańska (skarbnik), Roman Grzybowski, Stefan Mirowski i Anna Zawadzka (Komisja Rewizyjna).

 

Ponadto w skład Komitetu weszli pozostali członkowie grupy założycielskiej oraz deklarujący udział w pracach Komitetu: Bolesław Chmielewski, Anna Jakubowska, Tytus Karlikowski, Stanisław Rybka, Zofia Stefanowska, Barbara Wachowicz, Tadeusz Wiśniewski i Jadwiga Zbyszyńska.

 

W dniu 6 września 1993 r. podsumowano pierwszą kadencję działań Komitetu i wybrano nowy Zarząd w składzie: prof. Kazimierz Łodziński (przewodniczący), Wojciech Feleszko i  Włodzimierz Trojan (wiceprzewodniczący), Danuta Wysocka (skarbnik), Paweł Zaremba (sekretarz), Jan Maruszewski (sprawy grobów), Barbara Wachowicz (sprawy historyczno-propagandowe) i Aleksander Świecimski (kontakty ze środowiskiem).

 

Komisji Rewizyjnej przewodniczył Stefan Mirowski, w jej skład wchodzili: Anna Zawadzka (wiceprzewodnicząca) oraz Władysław Findeisen, Roman Grzybowski i Stanisław Sieradzki.

 

W dniu 5 maja 1994 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zatwierdził zmiany Statutu podjęte przez Zwyczajne Zgromadzenie Społecznego Komitetu 6 września 1993 r.

 

Trzecia kadencja władz Społecznego Komitetu rozpoczęła się w grudniu 1996 r. Przewodniczącym został ponownie prof. Kazimierz Łodziński, a  w skład Zarządu weszli: Jan Maruszewski (wiceprzewodniczący), Włodzimierz Trojan (skarbnik) i Gerard Żórawik (sekretarz).

 

W okresie od zakończenia przebudowy kwatery poległych żołnierzy Batalionu „Zośka” (1989 r.) do końca lat 90-ych dzięki dalszym działaniom podejmowanym przez Społeczny Komitet – przy wsparciu finansowym niektórych instytucji, osób prywatnych, członków rodzin poległych, kwest prowadzonych podczas świąt rocznicowych 1 sierpnia i 1 listopada przez członków Komitetu i harcerzy oraz pomocy środowiska żołnierzy Batalionu „Zośka” – udało się m.in. zrealizować następujące przedsięwzięcia:

■ pięciokrotna wymiana brzozowych krzyży na wszystkich grobach w kwaterze – przy wydatnej pomocy Tytusa Karlikowskiego;

■ prowadzenie systematycznej naprawy grobów i utrzymania stosownej od pory roku zieleni – nadzór Jana Maruszewskiego;

■ przeprowadzenie renowacji okalającego kwaterę muru obłożonego piaskowcem, dzięki funduszom otrzymanym od władz wojewódzkich – nadzór j.w.;

■ spowodowanie, dzięki stałym kontaktom z  Zarządem Cmentarza Wojskowego – Powązki, umiejscowienia na nim w bezpośrednim sąsiedztwie kwatery A-20 mogił zmarłych: Zdzisławy Bytnarowej, Romana Grzybowskiego, Stefana Mirowskiego, Zygmunta Kujawskiego, Bogdana Juliusza Deczkowskiego i Stanisława Broniewskiego;

■ odnowienie grobu i ustawienie brzozowego krzyża z jednolitą tabliczką zmarłej Stanisławy Kwaskowskiej, sanitariuszki „Pani Stasi” z sanitariatu Kedywu, niosącej pomoc żołnierzom „Zośki” zarówno w okresie przedpowstaniowym, jak i w szpitalach w czasie Powstania Warszawskiego (kwatera C-10);

■ rozpoczęcie działań w celu uzyskania zgody i funduszy na zagospodarowanie wolnej przestrzeni kwatery za murem-barykadą – Mogiłą Symboliczną, co zostało zrealizowane do 2002 r.; założenia wykonano według projektu architekta Aleksandra Świecimskiego „Olka”, zaakceptowanego przez Społeczny Komitet w uzgodnieniu z Radą Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz przedstawicielami Szarych Szeregów.

 

W ramach uroczystych obchodów 50. rocznicy Powstania Warszawskiego Społeczny Komitet wraz ze środowiskiem żołnierzy Batalionu Zośka” i  władzami m.st. Warszawy ufundował tablice upamiętniające następujące wydarzenia:

■ uwolnienie 348 Żydów z obozu zagłady „Gęsiówka” przez żołnierzy „Zośki” w czasie walk Powstania Warszawskiego 5 sierpnia 1944 r. – odsłonięcia tablicy wmurowanej w ścianę budynku przy ul. Anielewicza 34 (dawniej ul. Gęsia) dokonano 5 sierpnia 1994 r.

■ śmierć drużynowego 80 WDH, por. phm Konrada Okolskiego „Kuby”, dowódcy plutonu „Felek” 2 kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” i jego poległych żołnierzy – odsłonięcia tablicy przy ul. Spokojnej 13 dokonano w rocznicę tamtego wydarzenia, 11 sierpnia 1994 r.

■ śmierć ostatniego dowódcy plutonu „Felek”, por. phm Jerzego Gawina „Słonia”, poległego w ostatnim dniu walk 23 września 1944 r. na Czerniakowie – odsłonięcia tablicy umieszczonej na kamiennym głazie na skwerze przy ul. Czerniakowskiej dokonano 11 listopada 1994 r.

 

W kolejnych latach:

■ doprowadzono do zamontowania tablic pamiątkowych w miejscach walk batalionu: na przebudowanym murze Cmentarza Powązkowskiego przy ul. Ostroroga (odsłonięcie 1  września 2002 r.), na murze Cmentarza Ewangelicko-Augsburskiego przy ul. Młynarskiej 54/58 (odsłonięcie 31 lipca 2007 r.), na budynku „Twierdzy” – szkoły przy ul. Okopowej 55 (wymiana tablicy na większą, czytelniejszą w dniu 11 sierpnia 2007 r.)

■ w wyniku intensywnych starań doprowadzono do nadania jednej z ważnych arterii Ursynowa nazwy alei Jana Rodowicza „Anody” (uroczystość odbyła się w dniu 19 września 2005 r.)

■ uczestniczono w uroczystości poświęcenia w nowym miejscu pamiątkowego głazu – pomnika i  krzyża upamiętniającego bohaterską śmierć Feliksa Pendelskiego „Felka” i Andrzeja Zawadowskiego „Grubego” w czasie odwrotu z akcji „Czarnocin” (w związku z przebudową skrzyżowań dróg lokalnych z drogą szybkiego ruchu Warszawa-Katowice zaszła konieczność przeniesienia pomnika w inne miejsce; w porozumieniu z miejscowymi władzami zaakceptowano przeniesienie pomnika na cmentarz w pobliżu zabytkowego kościoła w miejscowości Chojnata, w bliskim rejonie trasy; pomnik zyskał na oprawie architektonicznej i jest bardziej wyeksponowany; uroczystość odbyła się w dniu 4 października 2009 r.)

■ stworzono ewidencję grobów poległych i zmarłych po wojnie żołnierzy „Zośki” – mogił rozsianych po innych cmentarzach, także poza Warszawą;

■ wznowiono VI wydanie książki „Pamiętniki żołnierzy Baonu Zośka” (w nakładzie 1000 egzemplarzy)

■ podjęto prace nad opracowaniem Kroniki Społecznego Komitetu, w której oprócz działań Komitetu podstawową część ma stanowić historia walk Batalionu „Zośka” na szlaku powstańczym, zobrazowana zdjęciami miejsc upamiętniających czyny powstańcze (wykonawca – art. fot. Tadeusz Sumiński „Leszczyc”, dokonano ewidencji tych miejsc i wykonano większość zdjęć);

■ nawiązano kontakt z przedstawicielami szkół i jednostek harcerskich, które pragną uczestniczyć w pracach Komitetu;

■ organizowano i przeprowadzano coroczne zbiórki pieniężne w kwaterze w dniach 1 sierpnia i 1 listopada w celu zasilenia kasy Społecznego Komitetu na wydatki statutowe

■ Komitet uzyskał status organizacji pożytku publicznego

 

Środowisko Żołnierzy Batalionu „Zośka” przez wiele lat starało się o nawiązanie współpracy z wojskiem, jednak układy polityczne w latach powojennych nie sprzyjały temu zamierzeniu. Propozycje współdziałania były wręcz początkowo całkowicie odrzucane. Dopiero w drugiej połowie lat 90. Zośkowcy uzyskali aprobatę kolejnych Ministrów Obrony Narodowej na współpracę z Wojskiem Polskim. Wtedy to po raz pierwszy otrzymali oni propozycję współdziałania z Jednostką Wojskową Komandosów z Lublińca. Od tego momentu rozpoczęła się współpraca żołnierzy Batalionu „Zośka” z Waszą Jednostką, która doprowadziła do wydania w dniu 30 marca 2000 r. decyzji Ministra Obrony Narodowej Bronisława Komorowskiego o przejęciu dziedzictwa i tradycji Batalionu Armii Krajowej „Zośka” 1942-1944 przez Szkołę Podoficerów i Młodszych Specjalistów Działań Specjalnych, wchodzącej wówczas w skład 1 Pułku Specjalnego Komandosów.

 

6 października 2000 r. Minister Obrony Narodowej nadał Szkole Podoficerów proporzec jako symbol najwyższych wartości, sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierskiego, ufundowany przez środowisko kombatantów Batalionu Harcerskiego „Zośka” Armii Krajowej. W tym samym dniu podjęte zostały przez Ministra Obrony Narodowej decyzje w sprawie wprowadzenia odznaki batalionu „Zośka” na beret Szkoły Podoficerów i Młodszych Specjalistów Działań Specjalnych, nadaniu Szkole nazwy wyróżniającej Batalionu Harcerskiego AK „Zośka” oraz obchodzeniu przez jej żołnierzy święta w dniu 26 września, w rocznicę pierwszej akcji przeprowadzonej przez Batalion „Zośka” – akcji Wilanów.

 

Dzięki inicjatywie kombatantów, żołnierzy Batalionu „Zośka”, Kanclerz i Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, z zachowaniem wszystkich istniejących procedur, przeniosła w 2001 r. insygnia odznaczenia ze sztandaru „Zośki” na proporzec Szkoły Podoficerów i Młodszych Specjalistów Działań Specjalnych. Zostały one następnie 7 października 2005 roku przekazane na sztandar Jednostki Wojskowej Komandosów.

 

Wszystkie wcześniejsze postanowienia związane z przekazaniem Jednostce Wojskowej Komandosów tradycji Batalionu „Zośka” oraz ufundowaniu i uhonorowaniu sztandaru Jednostki Orderem Virtuti Militari, zostały w ramach reorganizacji, rozkazem ówczesnego dowódcy – płk Dariusza Dachowicza przekazane w dniu 25 września 2007 r. powstałemu Zespołowi Dowodzenia.

 

W połowie lat 2000-nych w Komitecie rozpoczęła się zmiana pokoleniowa: w jego składzie przybywało coraz więcej osób nowego pokolenia. Do kwietnia 2009 r. pracami Komitetu kierował prof. Kazimierz Łodziński.

 

Od kwietnia 2009 r. Komitetem kierował nowe władze:

 

Zarząd:

■ prof. Tytus Karlikowski (przewodniczący),

■ Piotr Sikorski (wiceprzewodniczący),

■ Tadeusz Sochański (sekretarz),

■ Grażyna Krysiak (skarbnik)

■ Stanisław Wyganowski, Tomasz Karasiński i Julian Borkowski (członkowie)

 

Komisja Rewizyjna:

■ Krzysztof Mirowski (przewodniczący),

■ Anna Roczkowska i Jacek Bartnicki (członkowie).

 

Po śmierci Tadeusza Sochańskiego (2011 r.) doszło do kolejnych zmian personalnych: funkcję sekretarza Komitetu przejął Jacek Bartnicki, a Witold Kon został wybrany członkiem Komisji Rewizyjnej.

 

Od 2009 r. za podstawowe zadania uznano pogłębienie integracji ze środowiskiem żołnierzy batalionu „Zośka” oraz wprowadzenie stałych komisji problemowych, które wzięły na swoje barki ciężar prowadzenia codziennych działań.

 

Powołano następujące komisje:

■ Komisja d/s kwatery – Stanisław Wyganowski,

■ Komisja d/s młodzieży – Anna Roczkowska,

■ komisja d/s opiekuńczych – Barbara Borkowska,

■ Komisja Historyczna – Julian Borkowski

 

W kadencji 2009-2012 zrealizowano następujące sprawy:

- wybudowany został grób Ewy Ott znajdujący się na Cmentarzu w Podkowie Leśnej

- latem 2010 r. przeprowadzony został remont Kwatery: zostały wymienione wszystkie brzozowe krzyże znajdujące się w Kwaterze A-20 oraz poza Kwaterą

- w czerwcu 2011 r. Komitet jako wydawca doprowadził do drugiego zmienionego i poszerzonego wydania książki Włodzimierza Trojana pt. „Przewodnik po Kwaterze „ZOŚKA” Armii Krajowej” w nakładzie 2.000 egz.

- od listopada 2011 r. Komitet ma własną stronę internetową – www.batalionzoska.pl

 

Zgromadzenie Komitetu w dniu 8 listopada 2011 r. dokonało istotnych zmian w statucie, w szczególności przez wprowadzenie możliwości prowadzenia przez Komitet działalności odpłatnej w postaci wydawnictw na wszystkich polach eksploatacji.

 

W kolejnej kadencji (2012-2015) pracami Komitetu kierowały:

 

Zarząd:

■ prof. Tytus Karlikowski (Przewodniczący),

■ Piotr Sikorski (Wiceprzewodniczący),

■ Stanisław Wyganowski (Wiceprzewodniczący)

■ Jacek Bartnicki (Sekretarz),

■ Grażyna Krysiak (Skarbnik)

■ Tomasz Karasiński i Julian Borkowski (członkowie)

 

Komisja Rewizyjna:

■ Krzysztof Mirowski (przewodniczący),

■ Anna Roczkowska i Daniela Ogińska (członkowie)

 

W okresie kadencji 2012-2015 Komitet zrealizował następujące zadania:

Priorytetem działań Komitetu w kadencji 2012-2015 było godne uczczenie 70-lecia powstania Batalionu. Temu służyły następujące działania Komitetu:

- styczeń 2013 r. – siódme, rozszerzone wydanie „Pamiętników Żołnierzy Batalionu ”Zośka” – w formule wydawnictwa 3-tomowego, w nakładzie 2.000 egz.

- 5 – 7 października 2013 r. – uroczyste obchody 70-lecia powstania Batalionu, składające się ze spotkania pokoleń, Apelu Pamięci oraz uroczystości w Centralnej Bibliotece Wojskowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego

- 14 października 2014 r. – sesja historyczna p.t. „Batalion Zośka – historia prawdziwa”

przy obu tych imprezach współorganizatorem była CBW, a w przypadku 70-lecia również Jednostka Wojskowa Komandosów w Lublińcu, wydatny udział w przygotowaniu 70-lecia miała Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radosław”

 

Zdarzeniem zasadniczej rangi było podjęcie w dniu 6 grudnia 2012 r. przez Środowisko Żołnierzy Batalionu „Zośka” uchwały o zakończeniu działalności i o pełnej integracji środowiska z Komitetem – efektem tego było zawarcie w dniu 5 lutego 2013 r. porozumienia, na mocy którego Komitet przejął zadania środowiska, tradycje „Zośki” oraz logo „Zośki.

 

Jednym z efektów porozumienia było powołanie w Komitecie kolejnej komisji pod nazwą Koło Żołnierzy Batalionu „Zośka”.

 

Inne ważne sprawy realizowane przez Komitet w okresie 2012-2015:

- 7 marca 2013 r. – odsłonięcie pomnika Jana Rodowicza „Anody” przy ul. Anody na warszawskim Ursynowie

- wiosna 2013 r. – oficjalny głos Komitetu w sprawie publikacji Elżbiety Janickiej – publikacja oświadczenia w „Gazecie Wyborczej” i w internecie

- 2013 – 2015 – remont kwatery – wymiana wszystkich brzozowych krzyży oraz wszystkich tablic nagrobnych, uwzględniających najbardziej aktualne dane historyczne

- przejęcie organizacji Apelu pod Arsenałem – od roku 2014 Komitet jest już samodzielnie organizatorem obchodów, a przedsięwzięcie organizowane jest we współpracy z Jednostką Wojskową Komandosów i Hufcem ZHP Warszawa Mokotów im. Szarych Szeregów

- bliskie, robocze i odświętne kontakty z JWK w Lublińcu

- bliska współpraca z GH „Zgrupowanie Radosław”, uczestniczącą niemal we wszystkich przedsięwzięciach Komitetu

- współpraca z Hufcem ZHP Warszawa Mokotów im. Szarych Szeregów – porozumienie o współpracy uroczyście podpisane na sesji historycznej w dniu 14 października 2014 r.

- działania informacyjno-edukacyjne – obok strony internetowej Komitetu prowadzona jest strona Komitetu na Facebooku

- notacje filmowe: przeprowadzono wywiady z 12 żołnierzami Batalionu, zapis obchodów 70-lecia i sesji historycznej

- sprawy wydawnicze: wydano film Mariusza Malca p.t. „Batalion Zośka – okruchy historii” (2013 r.) oraz relację filmową Jacka Frankowskiego z obchodów 70-lecia utworzenia Batalionu

 

W połowie 2015 r. w związku z upływem kolejnej kadencji władz doszło do istotnych zmian personalnych we władzach Komitetu – prof. Tytus Karlikowski został wybrany Honorowym Przewodniczącym Komitetu, zaś nowe władze stanowią:

 

Zarząd:

■ Piotr Sikorski (Przewodniczący),

■ Stanisław Wyganowski (Wiceprzewodniczący)

■ Wiesław Paluszyński (Wiceprzewodniczący)

■ Jacek Bartnicki (Sekretarz),

■ Grażyna Krysiak (Skarbnik)

■ Anna Roczkowska (członek)

 

Komisja Rewizyjna:

■ Witold Kon (przewodniczący),

■ Maria Wałęza i Andrzej Dudziec (członkowie)

 

 

W opracowaniu wykorzystano materiały Włodzimierza Trojana i Piotra Sikorskiego